Jak motywować ...? Pracować wg zasad
higieny psychicznej!
-------------------------------------------------------------------------------------
 
Psychika i ciało są fundamentami naszego życia. Warto poznać i przestrzegać zasady higieny psychicznej, bo ona uczy, jak zachować zdrowie i nie wpaść w zaburzenia funkcjonowania mózgu. Chodzi tu o przypomnienie i racjonalne stosowanie zasad tej higieny w szkole i codziennym życiu. Zdrowie przecież mocno decyduje o naszej chęci do uczenia się i pracy oraz ich efektach.
 
Psychiczne problemy społeczeństwa
 
Problemy ma każdy, ale dla szkoły istotne są te psychiczne trudności adaptacyjne młodych ludzi, które utrudniają funkcjonowanie w danym środowisku oraz powodują znaczną inność ich zachowania się. Coraz częściej rodzice, wychowawcy i nauczyciele martwią się o kondycję psychiczną dzieci i młodzieży. Twierdzą, że w każdym kolejnym pokoleniu jest więcej osób przemęczonych, znużonych, nerwowych, zestresowanych i z różnymi objawami depresji. Dlaczego tak się dzieje? Może zbyt mało wiemy o funkcjonowaniu i potrzebach własnego mózgu. Warto poznać treść ksiązki prof. Jerzego Vertulaniego (2011) pt.Piękno neurobiologii.
Pogarsza się nasze zdrowie psychiczne - alarmują psychologowie i psychiatrzy. Psychiczne problemy ludzi się nasilają i coraz częściej przyjmują ostre objawy. Narastanie takich objawów obserwowane jest również u wielu osób dorosłych. Mówi się w związku z tym i pisze o pogarszającym się stanie zdrowia psychicznego społeczeństwa (Hańska 2012).
 
Psychiczne kłopoty młodego pokolenia
 
Pisze się i sporo mówi teraz o pogarszającym się stanie zdrowia psychicznego młodego pokolenia oraz społeczeństwa w ogóle. Problemy młodych są w tym zakresie różne, ale dla ich uczenia się i pracy nad sobą istotne są:
- trudności z koncentracją uwagi i pamięcią,
- brak motywacji do uczenia się lub niski jej poziom,
- trudności z racjonalnym, logicznym myśleniem,
- niski poziom krytycznego i kreatywnego myślenia,
- niecierpliwość i szybkie zniechęcanie się do działania,
- częste występowanie nerwic, lęków, depresji itp.,
- koncentrowanie się na sprawach dnia dzisiejszego, bez patrzenia w przyszłość,
- brak odczuwania radości i przyjemności z uczenia się - itp. A przecież prawdą jest i ważną potrzebą, wręcz wielką, że: Bez przyjemności nie ma nauki (Żylińska 2012).
       Problemem szkoły więc jest, jak organizować uczenie się dzieci i młodzieży, aby wywołać u nich przyjemność i radość uczenia się? Wielkim i groźnym problemem, bo niebezpiecznym, jest zbyt częste korzystanie przez młodych z Internetu. Internauci, czyli ludzie, którzy bardzo wiele czasu spędzają online narażają się na niebezpieczeństwo głębokich zmian w mózgu. Sami pozbawiają się własnego umysłu. Uważa tak Manfred Spitzer (2007), niemiecki badacz ludzkiego mózgu i autor znanej już książki pt.Jak uczy się mózg? Badacz przestrzega, że sami wpływamy na kurczenie się naszego mózgu. Z badań wynika, że obecne dzieci, tak mocno przyciągane przez komputer i Internet, jako dorośli ludzie wcześniej niż ich rodzice i dziadkowie będą miały poważne problemy ze wzrokiem i koncentracją uwagi.
 
 Okladka "Polityki" (fot. www.polityka.pl)
 
Psychiczna higiena jest ważna
 
Pomimo że termin: higiena psychiczna został wprowadzony do wiedzy o człowieku już w połowie XIX wieku, to przez dziesiątki lat zajmowano się przede wszystkim problematyką higieny osobistej i ogólnej (środowiskowej), głównie ze względów zdrowotnych, epidemiologicznych i zakaźnych. Dziś jednak problem narasta, a niektórzy nawet twierdzą, że wybucha. Nawet nauczyciele dyskutują o tym, jakie zachowania uczniów w szkole są jeszcze, a jakie już nie są uważane za normalne. Szerzej o tym jest w treści artykułu pt.Normalni, nienormalni a nauczyciele- upowszechnionym niedawno na internetowym portalu „Edunews.pl” (2012). Warto przeczytać!
Pod pojęciem higieny psychicznej rozumie się dziś naukę o zachowaniu zdrowia psychicznego człowieka i grup społecznych, np. dzieci i młodzieży w wieku szkolnym. Nauka ta zajmuje się obserwacją i badaniem czynników wpływających pozytywnie na kształtowanie się i rozwój zdrowia psychicznego. Wiadomo, że różnorodne czynniki mogą wpływać negatywnie na psychiczne przemiany jednostki, zwłaszcza dziecka czy dorastającej młodzieży. Zadaniem higieny psychicznej - jako dziedziny medycyny - jest zbadanie i stworzenie teoretycznych podstaw do określenia korzystnych warunków dla rozwoju zdrowia psychicznego człowieka (Korczak 1992).
 
Psychiczne zdrowie człowieka
 
Pod pojęciem zdrowia psychicznego należy rozumieć optymalną zdolność jednostki do normalnego i wielostronnego rozwoju oraz umysłowego funkcjonowania człowieka. Wyrazem tego są pozytywne przemiany środowiska wewnętrznego danej jednostki (przede wszystkim praca mózgu i układu nerwowego, układu narządów zmysłów, układu hormonalnego i in.) i jej dodatnie oddziaływanie na środowisko zewnętrzne - podobne do oddziaływania większości ludzi, których nazywamy normalnymi (Korczak 1992).
Psychiczne zdrowie i trzeźwość (przytomność) umysłu jest dla wielu, a może każdego z nas, bardzo ważne. Wielu uznaje je za najcenniejszą wartość w życiu. Natomiast o profilaktyce psychicznego zdrowia w praktyce myśli pewnie niewielu. Psychiatrzy najczęściej uznają, że zdrowie psychiczne to: dobre samopoczucie, umiejętność myślenia i utrzymywania uwagi, odczuwania, rozpoznawania i kontrolowania emocji, spolegliwego życia z ludźmi oraz stawiania czoła życiowym wyzwaniom.
 
Psychika dziecka w centrum uwagi
 
Psychiatrzy z Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego twierdzą, że przyczyn psychicznych zaburzeń jest wiele i działają rozmaicie na różnych ludzi. Na ogół przyczyny problemów psychicznych nie są wystarczająco rozpoznane i zdiagnozowane. Dlatego terminem choroba psychiczna określają oni tylko najcięższe stany, a w praktyce raczej mówią o zaburzeniach psychicznych (umysłowych) występujących w różnym nasileniu.
Przecież uczenie się wymaga sporej energii i wysiłku od uczniów. Warto zabiegać o sprawność funkcjonowania własnego mózgu i zapobiegać różnym grożącym zaburzeniom psychicznym. Warto uświadamiać dzieciom i młodzieży ogromną rolę nastroju i pozytywnej motywacji do pracy oraz przekonać, aby rozpoczynali uczenie się (pracę) w dobrym nastroju i z pozytywnym nastawieniem.
 

       Rozpocznij pracę w dobrym nastroju i z chęcią. Dobra motywacja przyczynia się do sprawniejszej pracy.                                           (prof. Cezary W. Korczak, 1992)

 
--> Potrzebna więc jest głębsza znajomość zasad higieny psychicznej przez nauczycieli oraz ich stosowanie w szkolnej praktyce. Efekty szkolnego uczenia się zależą od wielu czynników, ale w dużej mierze od poziomu funkcjonowania uczniowskich mózgów oraz zabiegania o zachowanie dobrej kondycji ciała i mózgowej, psychicznej ich sprawności.
--------------------------------
          1. CIEŚLA J., Presja i depresja. „Polityka” 2012 nr 38, s. 28-30.
          2. HAŃSKA M., O zaburzeniach zdrowia psychicznego.. „Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze” 2012 nr 7, s. 11-23.
          3. KORCZAK C. W., Higiena psychiczna. [w:] JERZMANOWSKI A.. i in., Biologia z higiena i ochroną środowiska. Podręcznik dla klasy IV LO o profilu biologiczno-chemicznym. WSiP, 1992, wyd. IV.
          4. SAWIŃSKI J. P., Normalni, nienormalni a nauczyciele. „Edunews.pl” – z 08.04.2012.
          5. SPITZER M., Jak uczy się mózg? Warszawa: PWN 2007.
          6. VETULANI J., Piękno neurobiologii. Kraków: Wydaw. Homini, 2011.
          7. ŻYLIŃSKA M., Bez przyjemności nie ma nauki. „Psychologia w Szkole” 2012 nr 3, s. 44-55.
 
dr Julian Piotr Sawiński - konsultant CEN w Koszalinie
 
Centrum Edukacji Nauczycieli w Koszalinie
Ruszczyca 16, 75-654 Koszalin, fax.347-67-15,
centrala (094) 347-67-10, sekretariat (094) 347-67-20
E-mail : cen@cen.edu.pl